Plasticumşak plastik çüýşeler ýüzlerçe himiki serişdäni agyz suwuna batyrýar

Soňky gözlegler plastik çüýşelerden içilýän suwuň saglyga ýetirip biljek zyýany barada aladalary döretdi we alymlar suwuklyga girýän himiki maddalaryň adam saglygyna näbelli täsir edip biljekdiginden alada galýarlar. Täze gözleg, gaýtadan ulanylýan çüýşeleriň hadysasyny derňeýär, suwda goýberýän ýüzlerçe himiki maddanyň üstüni açýar we näme üçin gap-gaç ýuwýan maşynyň üstünden geçmegiň erbet pikir bolup biljekdigini görkezýär.
Kopengagen uniwersitetiniň gözlegçileri tarapyndan geçirilen gözleg sportda ulanylýan ýumşak gysylýan çüýşeleriň görnüşlerine gönükdirildi. Bular dünýäde giňden ýaýran hem bolsa, awtorlar bu plastmassa himiki serişdeleriniň saklaýan agyz suwuna nädip geçýändigi baradaky düşünjämizde uly boşluklaryň bardygyny aýdýarlar, şonuň üçin käbir boşluklary doldurmak üçin synaglar geçirdiler.
Täze we agyr ulanylýan içgi çüýşeleriniň ikisi-de yzygiderli kran suwy bilen dolduryldy we gap-gaç ýuwýan aýlawdan öň we soň 24 sagat oturmak üçin goýuldy. Köpçülik spektrometri we suwuk hromatografiýa ulanyp, alymlar suwuklykdaky maddalary maşyn ýuwmazdan ozal we soň we kran suwy bilen bäş gezek ýuwlandan soň analiz etdiler.
Gurluşyk ýazyjysy Selina Tisler: "Maşyn ýuwlandan soň iň köp çykarylan sabynly madda, suw çüýşesindäki himiki maddalaryň köpüsi maşyn ýuwulandan we goşmaça ýuwulandan soňam bar. Tapylan iň zäherli maddalar, suw çüýşesini gap-gaç ýuwýan maşyna salnandan soň döredildi.
Alymlar suwda plastmassa materiallaryndan 400-den gowrak dürli maddany, gap-gaç ýuwýan sabundan 3500-den gowrak maddany tapdylar. Bularyň köpüsi gözlegçileriň entek kesgitlemeli däl, hatda kesgitlenip bilinjek maddalaryň zäherliliginiň azyndan 70 göterimi belli däl.
Gözleg ýazyjysy H.an H. Kristensen: "Çüýşede 24 sagatdan soň suwda tapylan himiki maddalaryň köp bolmagy bizi geň galdyrdy" -diýdi. "Suwda ýüzlerçe maddalar bar, şol sanda ozal plastmassada tapylmadyk maddalar we saglyga zyýanly maddalar. Gap-gaç ýuwýan aýlawdan soň müňlerçe maddalar bar."
Alymlaryň synagdan geçiren maddalarynda fotoinitiatorlar, janly organizmlere zäherli täsirleri bolup bilýän, kanserogenlere we endokrin bozujylara öwrülip bilýän molekulalar bar. Şeýle hem, plastmassa önümçiliginde ulanylýan plastmassa ýumşadyjylary, antioksidantlary we galyndy goýberiji serişdeleri, şeýle hem çybynlara garşy iň köp ýaýran dietiltoluidini (DEET) öz içine alýar.
Alymlar önümçilik döwründe ýüze çykarylan maddalaryň diňe birnäçesiniň çüýşelere bilkastlaýyn goşulandygyna ynanýarlar. Olaryň köpüsi ulanylanda ýa-da öndürilende döräp biler, bu ýerde bir madda zaýalananda DEET-e öwrüler öýdýän plastiki ýumşadyjy ýaly bir madda başga birine öwrülip biler.
"Manufactöne öndürijileriň bilkastlaýyn goşýan belli maddalary bilen zäherlenmäniň diňe bir bölegi öwrenildi" -diýdi Tissler. "Şonuň üçin sarp ediji hökmünde başga biriniň saglygyňyza ýaramaz täsir etjekdigini bilmeýärsiňiz."
Bu gözleg, adamlaryň plastmassa önümleri bilen täsiri arkaly köp mukdarda himiki serişdeleri nädip sarp edýändigi barada barha artýan gözleglere goşant goşýar we bu ugurdaky näbellilikleri hasam görkezýär.
Kristensen: "Içimlik suwda pes derejeli pestisidler barada alada edýäris, ýöne içmek üçin bir gaba suw guýanymyzda, özümiz suwa ýüzlerçe ýa-da müňlerçe madda goşmakdan çekinmeris. Gaýtadan ulanylýan çüýşedäki maddalaryň saglygymyza täsir etjekdigini entek aýdyp bilmeris, ýöne geljekde bir stakan ýa-da poslamaýan polat çüýşäni ulanaryn."